Khi cây còi cọc

Thường khi thấy cây cối của chúng ta không phát triển tốt, cây còi cọc hoặc không trổ bông... chúng ta liền bón phân cho chúng vì nghĩ rằng chúng bị còi là do thiếu dinh dưỡng.
Cây thiếu dinh dưỡng là đúng; song việc sửa sai bằng cách bón phân cho chúng chưa hẵn là đúng bởi vì nếu bộ rễ của cây không tốt thì cho dù chúng ta có bón bao nhiêu phân, rễ vẫn không thể hút được chất bổ dưỡng trong phân và cây vẫn cứ còi cọc, đặc biệt là đối với cây trồng chậu.

Vậy trong những trường hợp đó chúng ta phải sửa sai như thế nào?
Trong kinh nghiệm trồng trọt của tôi, khi cây trong chậu bị còi, tôi thường kiểm tra bộ rễ bằng cách nhấc cây ra khỏi chậu. Nếu cây bật lên với chỉ một tí đất bám ở gốc và rễ cây có màu đen thì chứng tỏ cây bị còi vì rễ không phát triển và không hút được chất dinh dưỡng. Trong trường hợp này tôi sẽ thay chất trồng cho cây chứ không phải bón phân.

Hình trên đây trích dẫn từ Google Search

Chất trồng đúng, nghĩa là thông thoáng, giữ ẩm nhưng thoát nước tốt, sẽ tạo được những kẻ hở để không khí len lỏi vào chất trồng, nuôi rễ, giúp rễ khỏe mạnh để nuôi cây. Khi đó, nếu nhấc cây ra khỏi chậu, tôi sẽ thấy bộ rễ phát triển bao quanh bầu "đất" và rễ cây trắng muốt.

Với bộ rễ khỏe mạnh như vậy, cây sẽ được nuôi dưỡng tốt và nếu cây vẫn không xanh tốt thì lúc bấy giờ tôi mới cần phải bón phân.
Tóm lại, nếu bạn thấy cây trồng của mình, đặc biệt là cây trong chậu, không phát triển tốt thì hãy kiểm tra bộ rễ của cây trước khi bón phân. Nếu bộ rễ tốt, bám hết chất trồng, mà cây không được xanh tốt thì bạn hãy bón phân để bổ sung dinh dưỡng. Ngược lại nếu bộ rễ còi cọc, thay vì cố nuôi cây bằng phân bón, bạn hãy thay chất trồng thích hợp cho cây để giúp cho bộ rễ phát triển tốt trước đã. Vì nếu bộ rễ xấu, cho dù có bón phân, nó cũng không thể hút được chất dinh dưỡng để nuôi cây mà có khi phân còn có hại thêm cho rễ!

Chúc bạn có những chậu cây trồng xanh mướt, trổ bông rực rỡ.

Trồng chậu 3-C

Trước giờ khi trồng hoa vô chậu, chúng ta thường trồng "mỗi chậu một cây"; cây lớn thì dùng chậu lớn, cây bé thì dùng chậu nhỏ.
Cái dở của việc trồng như thế là cây cối nhìn rời rạc, không tạo được ấn tượng, và đặc biệt là rất "gượng gạo", không tự nhiên như khi nhìn vào một khóm cây ngoài thiên nhiên.

"3-C" là cách gọi tắt của "Chủ-Chen-Chùng", chuyển ngữ từ khái niệm "Thriller-Filler-Spiller" là cách trồng gọp 3 cây (hoặc 3 loại cây) vào cùng một chậu, tạo thành một khóm hoa cao thấp, nhiều màu sắc như vốn có trong thiên nhiên.

Để trồng một chậu 3-C, chúng ta cần có 3 cây, đảm nhiệm 3 vài trò khác nhau trong chậu cây: một cây có màu sắc, hoặc kiểu dáng, hoặc chiều cao nổi bật dùng làm cây chủ trong chậu. Cây chủ thoạt tiên sẽ thu hút ánh mắt của người nhìn vào chính nó, sau đó ánh nhìn sẽ lan tỏa ra các cây khác trong chậu. Tôi hay dùng từ "Chủ" để thay cho từ "Thriller" của tiếng Anh để gọi cây này.

Tiếp theo chúng ta cần có 1-3 nhỏ hơn để đảm nhiệm vai trò "Chen", tức là mọc chen chúc trong chậu, tạo cảm giác "xôm tụ" cho chậu cây. Trong tiếng Anh, cây "Chen" được gọi là "Filler". Về cây "Chen" chúng ta nên dùng những loại cây có thói quan phát triển nhanh để mau làm kín chậu.

Cuối cùng là cây "Chùng" (tiếng Anh là "Spiller"). Cây chùng nên là loại cây có dạng rủ, buông lơi để làm mềm cả chậu.

Ba loại cây Chủ-Chen-Chùng, nên được chọn sao cho có được sự tương phản (contrast) hoặc là tương đồng (compliment) với nhau. Tương phản tạo sự hưng phấn; ngược lại tương đồng tạo sự bình yên.

Chúng ta có thể tạo sự tương phản trong chậu 3-C bằng màu sắc của cây hoặc bằng kết cấu của lá, ví dụ lá kim và lá phiến; lá tròn và lá thuôn, v.v... Sự tương đồng cũng thế.
Lưu ý:
- Đặt cây "chủ" ở giữa chậu, cây "chen" chung quanh cây "chủ" và cây "chùng" ở một mép chậu. (Nếu chậu để sát tường - chỉ nhìn thấy một mặt trước, đặt cây "chủ" phía mép sau của chậu, cây "chen" hai bên cây "chủ" và cây "chùng" ở mép trước của chậu.)
- Chọn kích thước chậu sao cho hài hòa với kích thước cây và bộ rễ của cây.
- Chọn cây trồng có cùng chế độ ánh sáng và nước tưới để bảo đảm nguyên chậu phát triển tốt.
- Sử dụng loại "chất trồng không đất".

Nổi buồn & Niềm vui Dạ Yên Thảo

Ất hẵn tất cả chúng ta đều ít nhiều "bị" Dạ yên thảo / Petunia mê hoặc bởi vẻ đẹp của chúng. Và ắt hẵn trong chúng ta cũng đã nhiều lần thốt  lên "thôi, không trồng dạ yên thảo nữa" bởi sự ỏng ẹo của chúng. Trong số này có chủ blog!
Tôi đã từng hí hửng và từng thất vọng khi trồng dạ yên thảo; hí hửng khi vừa trồng và thất vọng sau một mùa hoa vì không tìm hiểu kỹ về loài hoa này. Mãi đến gần đây, sau bao nhiêu lần thất bại, tôi mới chịu đọc và giờ đây xin chia sẻ với bạn bè của "Chuyện trồng cây".
Dạ yên thảo, tên tiếng Anh là Petunia, là một loại hoa một mùa (annual); nghĩa là chúng chỉ trổ bông một đợt rồi tàn luôn cả cây. Chúng ta thường mua dạ yên thảo ở ngoài chợ khi chúng đang tưng bừng trổ bông.

Sau một thời gian, khi những cái ngọn dạ yên thảo vươn dài, chùng xuống chung quanh cái chậu treo thì cũng là lúc những cái lá ở gốc vàng, rụng... và cái gốc trong chậu nhìn rất chán, như thế này.

Song vì chúng ta thấy ở đầu ngọn vẫn có hoa và hoa vẫn tươi nên chúng ta không cắt bỏ cành trơ, để thế "chịu đựng" một thời gian và cuối cùng chậu dạ yên thảo ra đi, bởi lẽ chúng đã... hết sức sống!
Khi nhìn thấy dạ yên thảo "trơ gốc", việc chúng ta cần làm là... cắt bỏ hết những cành vươn dài. Trước khi cắt, chúng ta quan sát thật kỹ phần gốc sẽ thấy ở đó "dường như là" đang có những mầm tược mới, dù rất bé. Đó là tín hiệu tốt!

Việc cần làm tiếp theo là...nhấc cả gốc dạ yên thảo ra khỏi chậu, nhẹ nhàng bỏ bớt phần đất ở đáy chậu, rồi cho thêm chất trồng mới vào và đặt lại cây vào chậu. Kinh nghiệm của chú blog là nhà vườn, khi trồng dạ yên thảo để bán cho chúng ta, đã dùng chất trồng khá xốp nên không cần phải thay. Chúng ta cho thêm chất trồng mới, có trộn thêm dinh dưỡng, để kích thích cây ra rễ mới.

Cuối cùng là tưới tắm và theo dõi. Chỉ một thời gian ngắn sau đó, chúng ta sẽ thấy những mầm tược ở gốc lớn dần và chậu dạ yên thảo lại rực rỡ bông khi những cái tược này phát triển đúng độ.

Chúng ta "buộc" dạ yên thảo hồi sinh được bởi vì ở VN, khí hậu không quá lạnh và dạ yên thảo thuộc chủng loại hoa "mùa hè" ở các nước ôn đới.

Cho tới lúc này, hai chậu hoa dạ yên thảo ở TSV đang vào độ sung mãn sau khi được cắt ngắn tận gốc hơn 1 tháng trước đây.

Ngoài ra, một lưu ý nữa nếu bạn trồng dạ yên thảo là chúng nó rất "háu ăn" nên chúng ta phải thuờng xuyên bón phân, hoặc là bón qua lá hoặc là bón vào gốc. Và nếu chúng bị bệnh "nổi gân, vàng lá" thì chứng tỏ chúng ăn chưa đủ và/hoặc chất trồng có độ pH cao hơn nhu cầu của chúng. Lúc ấy bạn phải làm song song hai việc, tưới giấm pha loãng và tăng cường bón phân, ít nhất là mỗi tuần một lần.
Dù là thế, tôi nghĩ rằng chậu dạ yên thảo cũng sẽ sớm tàn rụi bởi vì... cuối cùng chúng cũng chỉ là loại cây một mùa! Nhưng chí ít bạn cũng đã có thời gian thưởng thức vẻ đẹp của nó dài hơn khi bạn biết cách chăm sóc chúng.
Chúc bạn thành công.

Cây xanh nội thất

Cây và hoa ắt hẵn không nhiều thì ít, mang lại cho chúng ta sự thanh thản bình yên! Chẳng thế mà nhà nào cũng chưng hoa trong phòng khách nếu không là quanh năm suốt tháng thì cũng vào những dịp lễ lạc hội hè.

Hoa đem lại màu sắc cho ngôi nhà nhưng chưng hoa trong nhà thì khá tốn tiền vì hoa chưng không được bền do điều kiện sinh trưởng của chúng đòi hỏi phải có nhiều ánh sáng, thậm chí là nắng và chúng ta phải thay đổi liên tục. Tuy vậy cũng có một vài loại hoa sống được trong nhà nhiều ngày.

Ứng viên đầu tiên cho loại này là Lan ý, tiếng Anh gọi là Peace lily. Lan ý có hoa màu trắng, lá xanh mướt rất dễ trồng và khá phù hợp với điều kiện ánh sáng yếu. Lan ý cũng phù hợp với mọi miền khí hậu, nhưng thích nhứt là khí hậu nóng ẩm.

Nếu bạn ở xứ lạnh quanh năm, như Dalat, bạn có thể trồng African violets để có hoa chưng trong nhà quanh năm suốt tháng. African violets cũng khá dễ trồng với điều kiện đảm bảo khí hậu thích hợp, từ 15o đến 25oC. Chúng có thể ở mãi trong nhà bên cạnh cửa sổ và trổ bông mút mùa, đợt nọ kế tiếp đợt kia.

Hồng môn / Anthurium cũng là ứng viên sáng giá để trồng trong nhà. Hồng môn có nhiều loại, loại cao to (gọi là đại hồng môn) và loại cao vừa (trung môn) thì không phù hợp trồng trong nhà lắm do chúng rất to. Ngược lại loại mini (gọi là tiểu hồng môn) thì trồng trong nhà ngon lành. Đặc biệt là loại Hồng môn thiên nga.

Ngoài những loại cây cho hoa này, bạn còn có thể chọn những loại cây chịu bóng râm để trồng trong nhà, trang trí và tạo cảm giác mát mẻ cho phòng khách nhà bạn.

Sáng giá nhứt là các loại fern / dương xỉ. Đặc biệt thích hợp chưng trong nhà là loại dương xỉ Maidenhair fern. Loại dương xỉ này thích hợp với mọi miền khí hậu.

Dây Ivy (tên tiếng Việt là thường xuân) cũng thích hợp trồng ở những chỗ nắng yếu. Tuy nhiên nếu trồng ở xứ nóng thì cây không bền như ở xứ lạnh.

Cây "càng cua kiểng" / peperomia cũng là một loại cây khá phù hợp để chưng ở phòng khách. Cây này thích hợp trồng ở xứ lạnh, nếu trồng ở xứ nóng thì phải chăm hơi cực hơn do cây có dạng mọng nước, dễ bị úng nếu khí hậu nóng ẩm nhiều.

Bên cạnh đó, bạn còn có thể trồng dây trầu bà, cây phát tài hoặc kim phát tài. Tất cả những loại cây này khá phù hợp với khí hậu nóng.

Tuy là cây chịu sống trong nhà, bạn cũng cần thỉnh thoảng cho chúng ra ngoài một vài tuần để "cải thiện".

Thêm một tí mẹo nhỏ để giúp bạn chưng cây trong nhà; theo đó bạn nên gom những chậu cây vào một chổ, tạo nên những "góc cây". Nếu đặt chúng rải rác, sẽ không tạo được ấn tượng mạnh; nếu cần bạn có thể đặt chúng cạnh những bức hình hoặc vật trang trí khác.

Chúc bạn có một phòng khách ấm cúng với cây và hoa điểm xuyết, xinh tươi.

GHI CHÚ: toàn bộ hình ảnh trong bài này đều thuộc quyền sở hữu của Túy Sơn Viên. Nếu các bạn muốn sử dụng, xin để nguồn trích từ blog này. Rất cám ơn.

Thiết kế "Hanging basket"

Khi tham khảo các trang web về "cây trồng chậu" chúng ta thường hay choáng ngợp trước những "rổ treo / hanging basket" đầy bông nở rộ, đẹp đẽ. Chúng ta thường cho rằng ở xứ họ, khí hậu thích hợp, nên hoa của họ trồng mới sum suê và đẹp như vậy. Thật ra, chính kỷ thuật trồng đã giúp cho những cái "rổ treo" nhìn sung túc như vậy.

Hình minh họa lấy trên net.

Khi ra vựa cây kiểng bên mình, chúng ta hay nhìn thấy nhiều loại cây được trồng trong chậu treo, và thường thì "mỗi cây một chậu", trồng lên mặt chậu nên cho dù có đầy bông, cái chậu treo nhìn vẫn không được sum suê như của họ!

Ở xứ người, họ trồng "rổ treo" bằng cái giỏ sắt, lót thêm miếng xơ dừa. 

Nhưng bên ta, đôi lúc không dễ để tìm được cái giỏ sắt hay miếng xơ dừa cho nên chúng ta có thể thay thế bằng một cái chậu nhiều lổ, loại lớn,  chuyên dùng trồng lan.

Vì cái chậu có nhiều lổ sẽ làm cho chất trồng của chúng ta trôi mất nên trước khi trồng ta có thể dùng một bịch nylong màu đen để lót bên trong. Sau khi cho phân nửa chất trồng vô "rổ", chúng ta sẽ bắt đầu trồng cây vào. Và cũng ở vị trí này, ta dùng dao chọc thủng cái bịch nylong ở vị trí những cái lổ trên chậu để nhét gốc cây trồng qua cái lổ đó vào trong chậu.

Khi chúng ta đã nhét đủ số cây chung quanh chậu, ta cho đầy chất trồng vào chậu và chỉnh sửa vị trí các cây đã trồng, phía trên chậu cũng như xuyên qua các cái lổ chung quanh chậu.

Chúng ta cũng nên trồng nhiều loại cây trong rổ treo. Với cách trồng này, khi cây đã bén rễ và phát triển hy vọng chúng ta sẽ có được một cái "rổ treo / hanging basket" xôm tụ.

Trồng cây mọng nước bằng gì?

Cây mọng nước là những loại cây mà lá của chúng tích trữ phần lớn là nước, bao gồm xương rồng và các loại cây như Sao biển, Móng rồng, Sen đá, v.v... Ở Saigon người bán cây mọng nước thường trồng chúng bằng tro trấu; ở Dalat thì thấy trồng bằng đất đen Dilinh xay nhỏ + tro trấu. Những loại chất trồng này có ưu thế là mịn, giữ ẩm nhiều giúp cho cây mau bén rễ lúc mới trồng.

Nhưng cái hại của loại chất trồng đó là giữ quá nhiều nước và sau một thời gian sẽ làm cho rễ cây bị úng, cây trở nên còi cọc và chết dần nhất là khi được nuôi trồng ở những vùng miền có khí hậu nóng và ẩm, cho dù chúng ta tưới rất ít vì bản thân cây mọng nước đã có sẵn một lượng nước để nuôi cây.

Nếu quan sát kỹ chúng ta sẽ thấy, ví dụ cây xương rồng dại thường mọc ở những đồi cát nắng nóng ven miền Trung. Ở đó chẳng ai tưới cho chúng và mùa khô ở Việt Nam kéo dài ít nhất là 6 tháng mà cây vẫn sống và phát triển.  Vì vậy muốn trồng cây mọng nước được tốt chúng ta cũng cần phải mô phỏng điều kiện sống tự nhiên của chúng, đặc biệt là chất trồng, đó là chất trồng phải thật sự thoáng, thoát nước tốt để không bị ẩm ướt. Muốn thế chúng ta chọn chất trồng cho cây mọng nước như sau:
- 3 phần đá granite đập vụn, hoặc đá thủy sinh, có đường kính khoảng 1-2 mm;

- 1 phần trấu mục hoặc trấu tươi;

- phân dynamic lifter.

Những chất này có nhiệm vụ vừa giữ ẩm, vừa thoát nước và cung cấp một phần dưỡng chất cho cây.

Với chất trồng như thế này, chúng ta có thể yên tâm để chậu cây mọng nước ngay ngoài mưa, không cần mái che và không sợ bị úng rễ bởi lẽ tất cả nước tưới vào đều thoát được hết ra ngoài, nhưng phần còn lại trong chậu vẫn đủ ẩm để rễ cây phát triển.

Tưới cây cho tốt

Đối với các loại cây trồng trong chậu, chúng dễ bị chết vì úng nước hơn là khô nước. Khô nước cây mất sức và chỉ chết sau nhiều ngày như thế. Còn úng nước thì cây chết liền, chỉ trong vòng 2, 3 ngày là đi toong. Cho nên chuyện tưới tắm cho cây trồng chậu rất chi là quan trọng; chúng ta phải biết cách tưới sao cho cây đủ nước mà không bị úng.

Chất trồng chậu giữ vai trò chính trong việc giữ nước cho bộ rễ hút. Nếu chất trồng quá mịn, quá chặt... nước sẽ bị giữ lại nhiều dẫn đến bộ rễ cây bị ngộp và cây chết. Ngược lại nếu chất trồng quá thô, quá thoáng... nước sẽ thoát đi hết không đủ ẩm cho bộ rễ phát triển. Do vậy mà chúng ta tưới như thế nào còn tùy thuộc vào chất trồng trong chậu nữa.

Trong một bài trước, tôi có giới thiệu loại chất trồng "không đất" mà chỉ toàn là những loại hữu cơ khác như trấu, than cũi đập vụn. Loại chất trồng này có ưu thế là vừa thoát nước tốt lại vừa giữ được ẩm độ cần thiết cho cây, sau khi chúng đã trương nước đủ. Điều này có nghĩa là, khi chất trồng này còn mới, chúng ta phải tưới thật đẫm có thể phải là nhiều lần trong ngày để giúp các chất hữu cơ trương nước. Sau đó, chúng ta chỉ cần tưới mỗi ngày một lần là đủ.  Với chất trồng này chúng ta không sợ "tưới quá tay" bởi vì chất trồng này đủ độ thoáng nên không giữ nước ở trong chậu.

Ngoài ra, chúng ta chỉ nên tưới cây trong chậu khi chất trồng trong ấy đã khô. Muốn biết vậy, chúng ta nên thọc ngón tay vào trong chậu để thẩm định xem chất trồng còn ướt hay đã khô.
Khi tưới cây trong chậu, chúng ta cũng nên tưới cho đến khi nào thấy nước thoát ra phía dưới chậu. Làm như vậy vừa bảo đảm đủ nước cho rễ, cũng đồng thời giúp cho bộ rễ vươn tới đáy chậu, vừa giúp loại bỏ chất muối do phân bón tích lũy lại trong chậu. Nếu chúng ta tưới quá ít, chỉ thấm mỗi phần chất trồng ở mặt chậu, bộ rễ cây sẽ "lười biếng" không vươn tới đáy chậu sẽ gây ra yếu rễ, cây không tốt.

Tóm lại, cây trồng trong chậu cần được tưới đúng cách để bảo đảm bộ rễ phát triển đầy đủ, có sức mạnh hút chất dinh dưỡng để nuôi cây.

Chậu trồng cây

Xưa nay những người sống ở thành phố, ít nhiều mỗi nhà đều có một vài chậu kiểng. Đàn ông lớn tuổi thì thích trồng cây lưu niên, phụ nữ thì trồng hoa hồng, hoa cúc. Nhưng ít ai để ý đến cái chậu như thế nào thì tốt cho cây.

Phần lớn mọi người có suy nghĩ rằng, cây trồng trong chậu vì phải gò bó nên nếu có được cái chậu càng to, chứa được càng nhiều "đất" càng tốt cho cây vì nó sẽ thỏa thuê phát triển, giống như ở ngoài đất. Vì vậy, cho dù cái cây nhỏ xíu, họ cũng trồng vào một cái chậu khá to, to gấp nhiều lần nhu cầu sinh trưởng của nó. Kết quả là biết bao nhiêu cây hoa, cây quả lần lượt ra đi không kèn không trống. Và không ai hiểu tại sao.
Theo các diễn đàn sân vườn nước ngoài nơi các thành viên đã bỏ nhiều công nghiên cứu, phần lớn cây bị chết là vì... cái chậu trồng to quá, chứa nhiều "đất" quá! Và họ lý giải chuyện "chậu to cây chết" như sau: khi cây còn nhỏ, bộ rễ còn ít và nhu cầu hút nước cũng ít. Trong khí đó cái chậu thì to, chứa nhiều chất trồng. Khi tưới nước, nước sẽ ngấm vào chất trồng và nằm ở đó. Ngày một ngày hai, lượng nước tích lại không được tiêu thụ bởi vì cây nhỏ, nhu cầu về nước không nhiều, dẫn đến làm cho úng rễ chết cây.
Vậy thì nên chọn chậu cho cây như thế nào?
Về lý thuyết thì chậu cây chỉ nên có đường kính lớn hơn từ 2cm đến 5cm so với bầu rễ của cây. Với cái chậu "chật chội" như vậy, và với chất trồng không đất / soilless mix, lượng nước giữ lại trong chất trồng chỉ đủ cho nhu cầu của cây. Vì vậy chất trồng luôn khô thoáng giúp cho rễ cây phát triển tốt. Và cứ thế cây lớn dần.
Khi thấy rễ cây thò ra ngoài lỗ thoát nước bên dưới đáy chậu cũng là lúc cần thay cái chậu khác cho cây. Cái chậu mới cũng sẽ có đường kính không lớn hơn bộ rễ từ 2cm đến 5cm. Cứ thế chúng ta thay dần chậu, và cả chất trồng, cho cây cho đến khi nào cây hết lớn thì thôi.

Nhiều người cho rằng cái lý thuyết đó không hẵn đúng, vì cây trồng ngoài đất bao la, mà sao nó không chết?! Xin thưa rằng ở ngoài đất, nước và rễ cây không bị giam hãm. Nước tưới thừa sẽ tha hồ ngấm sang chỗ đất khác; còn rễ cây cũng tha hồ bò vươn tới những nới có điều kiện sinh sống phù hợp với nhu cầu của nó. Cho nên cây trồng ngoài đất không bị nguy cơ úng rễ như cây trồng trong chậu, nơi mà nước không thể thoát hết ra ngoài và rễ cũng không thể chạy đi khỏi vành chậu!
Tóm lại, cây trồng trong chậu cần được quan tâm nhiều hơn cây trồng ngoài đất: phải quan tâm đến chất trồng và quan tâm đến cả kích thước của cái chậu nữa.